Lezing 23-4-16: Leidse helden van 1831

Gedepubliceerd

De Leidse helden van 1831

De terugkeer van de Leidsche Jagers uit de Tiendaagse Veldtocht

Zaterdag 23 april 2016, 20.00 uur, Lokhorstkerk, Pieterskerkstraat 1, Leiden
Vereniging Het Plantsoen in samenwerking met de HVOL

Op 23 september 1831 keerde het vrijwilligerscorps van circa 250 Leidse studenten, de ‘Kompagnie Vrywillige Jagers der Leydsche Hoogeschool’, met een man minder terug uit de Tiendaagse Veldtocht tegen de Belgen, die streden voor afscheiding van Nederland. Deze ‘Leidsche Jagers’ waren de voorgangers van wat nu de studentenweerbaarheid Pro Patria van Minerva is. Ze werden onthaald in de Pieterskerk, en kregen  een zilveren penning  uitgereikt. Leiden was in rep en roer. Het was dan ook de tijd dat Nederland bezig was een nationale identiteit te ontwikkelen. Er werd een toneelstuk gespeeld, ‘Minerva’s Lauwerkrans’, en er werden gedichten over deze helden voorgedragen.

Op vrijdag 22 juni 1832 vond in de kerk de feestelijke onthulling van een gedenksteen voor de veldtocht plaats. Daarbij werden enkele gezangen uitgevoerd door een studentenkoor in samenwerking met het ‘Toonkunstig gezelschap Musis Sacrum’. Ter ere van de ‘Leidsche helden’ werd door C. Gaije de cantate ‘Vredezang’ gecomponeerd en toegewijd aan Musis Sacrum. Dit was een vereniging van en voor muziekliefhebbers in Leiden, als ‘Muzijk-Gezelschap Musis Sacrum’ opgericht in 1828, drie jaar voor het ‘Academiesche Muzijkgezelschap Sempre Crescendo’. 

De vereniging had een eigen koor en orkest. In 1835, in de tijd waarin het Plantsoen werd aangelegd op de afgebroken stadswallen, kreeg het gezelschap ook een eigen muziektent. Vanaf 1871 tot 1929 heeft in het park ter hoogte van de panden  Plantsoen 9 tot 13 de sociëteit van Musis Sacrum gestaan, waar geregeld concerten werden gegeven.

Musis Sacrum was het onderwerp van een lezing voor de algemene ledenvergadering van de Vereniging Het Plantsoen in januari 2013. Daarin werd ook de cantate ‘Vredezang’ besproken. Hieke van Hoogdalem ontdekte in het kader van de werkzaamheden aan haar masterscriptie dat er van dit werk nog een partituur bestond, uitgegeven in 1832 door muziekhandelaar F.L. Dony. Hierdoor is het mogelijk om dit muziekstuk uit te voeren. 

Op zaterdag 23 april vindt om 20.00 uur in de Lokhorstkerk de uitvoering van de cantate ‘Vredezang’ plaats in het kader van een historisch-culturele avond met het volgende programma:

  • Lezing ‘Op campagne: Leidse deelnemers aan de Tiendaagse Veldtocht van 1831’ door  Ben Schoenmaker
  • Voordracht van enkele van de eerder genoemde gedichten door Sheila Lever
  • Uitvoering van de ‘Vredezang’, onder leiding van Margot Kalse

Bijschrift: Erepenning Leidsche Jagers

Op campagne: Leidse deelnemers aan de Tiendaagse Veldtocht van 1831
Lezing door Ben Schoenmaker

Op 30 augustus 1830 verscheen in de Leydse Courant een eerste bericht over het oproer in Brussel. Na een voorstelling van de opera La Muette de Portici was het in die stad tot ernstige ongeregeldheden gekomen. De volkswoede richtte zich vooral tegen de symbolen van het centrale gezag waaronder de koningsgezinde krant Le National. Omdat de troepen ter plaatse er niet in slaagden de orde te herstellen, besloot koning Willem I versterkingen naar het zuiden te sturen. Ook drie eskadrons van het in Leiden in garnizoen liggende 3e Regiment Kurassiers marcheerden af in de richting van België. 

Dit machtsvertoon mocht niet baten. Eind september was geheel België al in de greep van de opstand. De koning gaf zich echter niet zomaar gewonnen en op 5 oktober riep hij zijn landgenoten op de wapens op te nemen tegen de ‘muitzieke’ Belgen. Aan dit emotioneel appel werd op grote schaal gehoor gegeven. Zo ook door circa 250 Leidse studenten die zich in een vrijwillig jagerkorps verenigden. Een jaar later namen zij deel aan de bekende Tiendaagse Veldtocht. 

Ben Schoenmaker zal in zijn lezing stilstaan bij hun daden en belevenissen, waar zij zelf altijd erg trots op zijn geweest. Maar hoe groot was hun bijdrage vanuit militair oogpunt precies? Schoenmaker zal echter niet alleen spreken over deze ‘Heeren studenten’, want ook andere, ‘gewone’ Leidenaren hebben in 1831 aan de expeditie tegen de Belgen deelgenomen. Hun bijdrage is altijd wat onderbelicht gebleven. Daarom is het de moeite ons eens af te vragen wie deze lieden waren en hoe zij dit militaire avontuur hebben beleefd. Tot slot komt de vraag aan bod of er in de stad nog iets te zien is dat aan de Leidse bijdrage aan de Tiendaagse Veldtocht herinnert.

Ben Schoenmaker is wetenschappelijk medewerker Nederlands Instituut voor Militaire Historie en bijzonder hoogleraar militaire geschiedenis aan de Universiteit Leiden