 | Slop van Pieter van Twist |  |
| |
| Nummer: | 256 |
| Andere namen: | Krommeveststeeg
Poort van Laurens Joosten Tander
Vegterspoort
Zandsteeg |
| Adres voor 1871: | Wijk 1 nr. tussen 15 en 16, tussen 19 en 20 en tussen 88 en 97 |
| Adres na 1871: | tussen Noordeinde 12 en 14, tussen 20 en 22 en Galgewater tussen 20 en 21 |
Beschrijving: |
Het Slop van Pieter van Twist was een samenstel van twee gangen, verbonden door een dwarsgang, gelegen in het bouwblok tussen Noordeinde en Galgewater en tussen Valksteeg en Weddesteeg.
Feitelijk waren er drie toegangen. Zo was er een verbinding tussen Noordeinde 12/14 en Galgewater 20/21 die in het Huisnommerboek van 1871 als Zandsteeg staat vermeld. Een andere toegang was bij Noordeinde 20/22.
Daarom is het moeilijk uit te maken of het om één of twee – en misschien wel drie – poorten gaat. Uit de waarbrieven blijkt echter dat voor het gangenstelsel verschillende namen tegelijk worden gebruikt. Zo wordt in 1693 gesproken over de Vegters- alias Pieter van Twist sijn poort, uytkomende int Noordeynde. In 1722 is sprake van de Kromme Vest- of Vechtersteeg en in 1731 van de poort van Laurens Joostenz. Tander, vanouds die van Pieter van Twist (Bonboek fol. 234a en 236) In het Huisnommerboek van 1871 lijkt het alsof alle eerdere benamingen zijn vergeten en wordt tussen Noordeinde 12/14 de Zandsteeg aangegeven.
De drie gangen telden in totaal 39 huisjes waarvan er 13 op fol. 234a-239 van het Bonboek worden vermeld en allen eigendom waren van de voerman Pieter van Twist, zijn gelijknamige zoon en zijn schoonzoon Leendert van der Vecht. Ze waren aan en achter de noordzijde van het Noordeinde gelegen, maar vader en zoon Van Twist bezaten ook nog enkele huizen aan de Molenwerf (nu Valkensteeg) en aan de ‘nedergeleyde walle’ – dus het Galgewater.
De overige 26 huisjes vinden we terug op fol. 295vso-308; hier waren de oorspronkelijke eigenaars divers.
Pieter van Twist (1582-1652) was voerman (lees: vervoerder) en waard van herberg De Roscam, nu Noordeinde 24. Uit zijn tweede huwelijk met Annetje Ponsendr. IJselsteyn werden acht kinderen geboren die in een voogdijstelling uit 1627 bij naam worden vermeld en waarvan er vier in dit verhaal figureren. Om te beginnen was dat de vleeshouwer Pieter junior die samen met zijn vader de poortbebouwing achter het Noordeinde vermeerderde. Zijn zus Appolonia (ze werd als kind ook Pleuntje genoemd) trouwde in 1643 met de uit Schiedam afkomstige olieslager Leendert Matthijsz. van der Vecht. Nadat zij was overleden hertrouwde Leendert in 1653 met zijn schoonzuster Meynsge Baltensdr. van Diemen, weduwe van Pons Pietersz. van Twist. Dan was er nog Anna van Twist, gehuwd met Pieter van der Codde.
De families Van Twist en Van der Vecht waren dus nauw met elkaar verbonden. Bovendien woonden zij buiten de Wittepoort bij het Noordeinde en waren elkaars buren. Sterker nog, Pieter van Twist senior was van 1621 tot zijn dood in 1652 heer van de ‘buitengebuurte’ Vollenburg. Opvolgers waren zijn zoon Pons en zijn schoonzoon Leendert van der Vecht. Daarmee is de naamgeving Pieter van Twist- of Vechterspoort) voldoende verklaard.
Het bezit van beide families bestond in hoofdzaak uit de bebouwing die correspondeert met de vermeldingen in Bonboek Noord Rapenburg fol. 234vso-240. Maar vader en zoon Van Twist en daarna Leendert van der Vecht bezaten ook nog twee huisjes in een gang die uitkwam op het Galgewater (Bonboek op fol. 297 en 297vso) en op de stadsplattegrond van 1826 herkenbaar zijn als Wijk 1 nr. 93 en 94. Anna van Twist bezat als erfgenaam vier huisjes in de poort (Bonboek fol. 234b, 238, 239 en 240).
Opmerkelijk is dat de Vechterspoort tweemaal als Sint Vechterpoort wordt vermeld. Een goede verklaring is niet voorhanden. Wel is het zo dat de heilige Victor van Marseille ook als Sint Vechter bekend stond en werd vereerd als patroonheilige van de molenaars. Maar of dit iets te maken heeft met de olieslager Leendert van der Vecht is speculatie.
Hoewel op de stadsplattegrond van 1826 het beloop van de poort(en) goed is te zien, lijkt de bebouwing al voor een deel verdwenen of vervangen. Op de kaart van 1879 wordt wel onderscheid gemaakt tussen het Slop (waarmee de Slop van Pieter van Twist is bedoeld) en de Zandsteeg.
Vanaf 1913 is het terrein grotendeels ingenomen door de N.V. Nederlandse Rotogravure en na 1972 opnieuw door woningbouw. |
 | Het bouwblok tussen Noordeinde en Galgewater, Weddesteeg en Valkensteeg in 1879.
De blauwe lijnen markeren het ‘gangenstelsel’. Links vanaf en tussen Noordeinde 12/14 ‘het slop’, voorheen het Slop van Pieter van Twist. Tussen Galgewater 20/21 bevindt zich de Zandsteeg die eerder afwisselend Pieter van Twist-, Laurens Tander- of Vegterspoort werd genoemd. Oorspronkelijk liep het steegje door tot Noordeinde 20/22.
Slop en steeg zijn door een dwarsgang met elkaar verbonden. |
|
Vermelding in archiefbronnen: |
| Voogdenboek C | fol. 246v | 1627-07-09 |
| Waarboek 67 3O 1639 | fol. 257v (Crommevest) | 1640-06-20 |
| Bonboek (6616, Noord Rapenburg) | fol. 234v-239 (Pieter van Twist of Vechterspoort) | 1642 na |
| Bonboek (6616, Noord Rapenburg) | fol. 295v-308 (Galgewater) | 1642 na |
| Waarboek 67 6D 1692 | fol. 260 (in de Sinte Vegters- alias Pieter van Twist sijn poort) | 1693-05-23 |
| Waarboek 67 7G 1721 | fol. 41 (Twistenpoort) | 1720-11-09 |
| Waarboek 67 7H 1721 | fol. 170 (Vechterspoort) | 1721-06-05 |
| Waarboek 67 7J 1722 | fol. 165 (Krommevest of Vechtersteeg) | 1722-09-26 |
| Waarboek 67 7V 1730 | fol. 136 (in de poort off doorgangh van Laurens Joosten Tander, vanouds die van Pieter van Twist) | 1730-06-08 |
| Waarboek 67 7W 1731 | fol. 80 (in de poort off doorgangh van Laurens Joosten Tander, vanouds die van Pieter van Twist) | 1731-04-10 |
Vermelding in andere bronnen: |
| Geref. Ondertrouwreg | CC fol. 17v (Sint Vegterspoort bij Wittepoort) | 1698-09-13 |
| Geref. Ondertrouwreg | PP fol. 211 (de poort over 't Zand) | 1750-01-23 |
| |
Poortbebouwing
Namen en adressen, aantallen woningen en bewoners, woninggrootte en kwaliteit | | 1. 1850 (ca.) Opgave S. van der Paauw
2. 1853 Buurtkaart
3. 1871 Huisnommerboek 1871
4. 1879 Kaart Van Campen 1879
5. 1892 Aanleg waterleiding -
- aangelegd [A]
- door eigenaar geweigerd [G]
- eigenaar weigert betaling [AG]
6. 1892 Aantal woningen
7. 1892 Aantal bewoners
8. 1899 Kaart Van Campen 1899 | Woningonderzoek
1913 | Aantal
vertrekken
per woning
in 1912/13 | Woning-
onderzoek 1922 | | 1900 | 1912 | | aantal woningen | aantal bewoners | aantal woningen | aantal bewoners | 1 | 2 | 3 | zeer slecht | slecht | vrij slecht | redelijk | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | | 1 | x | x | | | | | | | | | | | | | | | |
|
