Wie weet dat er ooit niet twee, maar acht stadpoorten in Leiden waren? De trots van de stad, en tóch verdwenen. In een uniek project zijn met digitale middelen de zes verdwenen poorten herbouwd en hun verhalen ter plaatse online te beleven.

De Morspoort en de Zijlpoort zijn de enige nog zichtbare stadspoorten van Leiden. De weggevallen poorten zijn nu — dankzij een samenwerking tussen de Historische Vereniging Oud Leiden en Stichting Verborgen Stad — digitaal herbouwd.

Waarom dit project?
De digitale herbouw maakt de geschiedenis van de poorten voor een breed publiek inzichtelijk en beleefbaar. Niet alleen de gebouwen komen terug: ook de mensen en functies rondom de poorten komen weer tot leven. Van geloofsvluchtelingen en kunstenaars tot boeren, handelaars en poortwachters. Samen vertellen de poorten het verhaal van Leidens verbinding met de buitenwereld door de eeuwen heen.

“Met dit project willen we de geschiedenis op straatniveau teruggeven aan bewoners en bezoekers,” zegt Gerda van den Berg, voorzitter van de Historische Vereniging Oud Leiden. “Het zijn geen losse gevels, maar plekken waar mensen dagelijks leefden, werkten en reisden: dat verhaal willen we weer zichtbaar maken.” Voor Theo Pronk, creative director van Stichting Verborgen Stad, was dit een bijzonder project: “Alle poorten herbouwen: zoiets hadden we nog nooit gedaan. Samen met studenten van de Universiteit Leiden gingen we in de archieven op zoek naar de verhalen van de mensen die ooit echt onder de poorten doortrokken.”

Wat is nieuw?
De zes verdwenen stadspoorten zijn als 3D-reconstructies digitaal gereconstrueerd en op hun oorspronkelijke locaties zichtbaar gemaakt. De reconstructies zijn toegankelijk via de app History5D, waarmee gebruikers de poorten op locatie kunnen bekijken en in context plaatsen. Thuis bekijken kan ook via www.leidsestadspoorten.nl of kijk een korte film over het project. 

De folder met alle poorten kun je hier downloaden of fysiek ophalen de VVV, in de musea en bibliotheken. Een QR code leidt per poort direct naar de digitale weergave.

Arlette Kouwenhoven gaf eind maart een lezing het leven van Philipp Franz von Siebold. Door de opstelling van het scherm waren er diverse mensen die de afbeeldingen bij de presentatie helaas niet goed konden zien. Daarom heeft Arlette haar presentatie gedeeld, zodat het alsnog mogelijk is om deze duidelijk terug te kunnen zien.

Tijdens een goedbezochte algemene vergadering (AV) op 30 maart nam de HVOL afscheid van twee zeer gewaardeerde bestuursleden. Voorzitter Gerda van den Berg noemde Cees Meijer de beste secretaris die een vereniging zich kan wensen: onvermoeibaar, consciëntieus en uiterst proactief. En aan de grote vindingrijkheid, flexibiliteit en het uitgebreide netwerk van Marijke Tolsma, voorzitter van de commissie Evenementen, heeft de HVOL onder meer vele boeiende lezingen en evenementen te danken.

Marjan Zandbergen en Arhur Stenfert Kroese stelden zich kort voor als opvolger van respectievelijk Cees Meijer en Marijke Tolsma, evenals Wim Touw. Laatstgenoemde volgt Jan de Vetten per 1 oktober als penningmeester op. In de eerstvolgende aflevering van Oud Leiden Nieuws leest u meer over deze drie nieuwe bestuursleden.

Met de Leidse Maand van de Fotografie viert de Leidse Amateur Fotografenvereniging (LAFV) samen met het Stadslab Leiden dat 200 jaar geleden de eerste foto ter wereld is gemaakt. U bent welkom in de StadsKamer (Nieuwstraat 7, Leiden, tegenover de bibliotheek) op zaterdag 4,11,18 en 25 april. U kunt historische foto’s bekijken, er zelf met uw camera of mobiel op uit trekken, u laten fotograferen in een studio of op straat, workshops volgen en meedoen met een fotopuzzel. U kunt zich voor de verschillende programma-onderdelen aanmelden via www.lafv.nl/200jaar. Deelname aan de workshops kost € 5, bij aanmelding te voldoen.

Programma
Alle zaterdagen: expositie van historische beelden en foto’s gemaakt gedurende de maand

Zaterdag 4 april 12.30 uur (inloop 12.00 uur): Iconische stadsbeelden

• Lezingen over historische Leidse beelden door Martin Hooymans (Historische Vereniging Oud Leiden) en André Kapaan (foto’s van Nico van der Horst)
• Fotowedstrijd met als thema ‘Beelden van toen, nu gemaakt’
• Bespreking foto’s en prijsuitreiking door Leidse fotoprofs
  U kunt zich aanmelden op www.lafv.nl/200jaar.

Zaterdag 11 april 12.30 uur (inloop 12.00 uur): Opnieuw geKIEKt

• Loop binnen en laat je fotograferen in de portretstudio
• Groepsportretten in de trant van Kiek; aanmelden op www.lafv.nl/200jaar.
  Hieraan zijn geen kosten verbonden.

Zaterdag 18 april: Workshops Portretfotografie en Straatfotografie

Portretfotografie (11.00 uur, inloop 10.30 uur)

• Introductie door workshopleider portretfotograaf Diederick Bulstra
• Zelf portretfoto’s maken
• Bespreking gemaakte foto’s

Deelname kost € 5 en u kunt zich aanmelden op www.lafv.nl/200jaar.

Straatfotografie (14.00 uur, inloop 13.30 uur)

• Introductie door workshopleider Peter Willemse van de Fotobond
• Zelf straatfoto’s maken
• Bespreking gemaakte foto’s

Deelname kost € 5 en u kunt zich aanmelden op www.lafv.nl/200jaar.

Zaterdag 25 april 13.00 uur (inloop 12.30 uur): Wat is er nog echt met AI?

• Workshop door AI-deskundige Petra van Vliet
• Zelf oefenen met AI in je smartphone

Deelname kost € 5 en u kunt zich aanmelden op www.lafv.nl/200jaar.

Let op
De ruimte in de StadsKamer is beperkt. Dus kom op tijd en meldt u aan.

Tot 23 april: Fotopuzzel met prijzen

• Achterhaal de fotograaf en het jaartal van foto’s van historische en hedendaagse Leidse fotografen
• Deelnameformulier binnenkort op www.lafv.nl/200jaar
• Uitslag en prijsuitreiking 25 april 16.30 uur in de StadsKamer

Vragen? Meer informatie?
Stuur een email aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

De Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) is teleurgesteld dat de gemeente Leiden geen monumentstatus toekent aan het glas-in-beton kunstwerk "Ode aan de Stijl" van Jan Meine Jansen. Fondsenwerving mislukte mede door dit besluit. Ook de opslag die de HVOL had geregeld vervalt en de gemeente wil het kunstwerk afstoten, waardoor vernietiging dreigde. De HVOL tekent geen bezwaar aan, maar zoekt alternatieven: de enige nog levende zoon van de kunstenaar wil het kunstwerk van de gemeente overnemen en Erfgoedvereniging Bond Heemschut biedt opslag en inzet om elders herplaatsing te realiseren. HVOL betreurt het verlies voor Leiden maar is blij met deze samenwerking.

Sinds 2018 zet de Historische Vereniging Oud Leiden zich in voor behoud en herplaatsing van het iconische glas-in-beton kunstwerk `Ode aan de Stijl` van Jan Meine Jansen. Dit kunstwerk uit 1966 is afkomstig uit het voormalige, inmiddels gesloopte, belastingkantoor aan het Stationsplein. Om het kunstwerk veilig te stellen heeft de HVOL hiervoor bij de gemeente Leiden de monumentstatus aangevraagd. 

Geen monumentenstatus

Burgemeester en wethouders hebben besloten het werk geen monumentstatus te verlenen, wat de HVOL zeer teleurstelt. Met een monumentstatus had de HVOL de fondsenwerving voor behoud van het kunstwerk een nieuwe impuls willen geven. Herplaatsing is een kostbare zaak en verschillende fondsen stellen een monumentstatus verplicht. Het afgelopen jaar is die fondsenwerving helaas teleurstellend verlopen. De enthousiaste respons op de crowdfundingsactie is niet voldoende geweest. 

Bond Heemschut zet zich in geschikte plek te vinden

De HVOL heeft besloten geen bezwaar aan te tekenen tegen het besluit van B&W, maar om een andere oplossing te zoeken om het kunstwerk te redden. De situatie is acuut, omdat de opslagmogelijkheid die de HVOL heeft geregeld dit voorjaar komt te vervallen en de gemeente het kunstwerk wil afstoten, wat leidt tot vernietiging. Om dit te voorkomen is de enige nog levende zoon van de kunstenaar bereid gevonden het kunstwerk in eigendom van de gemeente over te nemen. Erfgoedvereniging Bond Heemschut heeft aangeboden het kunstwerk op te slaan. Daarnaast zal Heemschut zich inzetten om voor het kunstwerk buiten Leiden een geschikte plek te vinden. 

Stad waar De Stijl is opgericht

De HVOL betreurt het dat op deze wijze dit iconische kunstwerk van Jan Meine Jansen, dat zozeer hoort bij de stad waar De Stijl is opgericht, voor Leiden verloren gaat. Maar zij verheugt zich over de samenwerking met de zoon van de kunstenaar en met Bond Heemschut die over meer mogelijkheden beschikt om zich in te zetten voor behoud en herplaatsing.

Welke vrouwen uit de Leidse geschiedenis verdienen het om aan de vergetelheid ontrukt te worden? Deze vraag stond centraal in de startbijeenkomst van het project Leidse vrouwen op de kaart. Die bracht op 8 maart meer dan honderd belangstellenden naar de trouwzaal van het Leidse stadhuis.

Roos Koole (HVOL) benadrukte dat input vanuit de Leidse bevolking hard nodig is om vrouwen uit alle lagen van de bevolking zichtbaar te maken. Wethouder Prescillia van Noort bracht de eerste vrouwelijke Leidse wethouder, Elly de Haan in. Hierna onthulde zij het logo dat op een enthousiast onthaal kon rekenen. Ariadne Schmidt, hoogleraar Leidse geschiedenis, toonde met concrete cijfers aan dat in Leiden altijd meer vrouwen dan mannen woonden. Dit maakt het des te merkwaardiger dat mannen in de Leidse geschiedenis nog steeds de boventoon voeren, ondanks decennialang historisch onderzoek naar vrouwen. Alle reden dus om Leidse vrouwen uit het verleden letterlijk en figuurlijk met een korte biografie op de kaart te zetten en een selectie daarvan in boekvorm uit te brengen.

Ter inspiratie belichtten drie onderzoekers in een korte lezing hun favoriete vrouw. Susan Suèr vertelde waarom de achttiende-eeuwse cipierster Maria van Nispen een plek op de kaart toekomt en wel op het Gravensteen. Voor Susanne van Cormantin die als slaafgemaakte bij een Leidse familie belandde, wees Sjoerd Ramackers het Rapenburg aan. Renée Volkers sprak haar verbazing uit over de verdwijning van Giselle Kuster uit het collectieve culturele geheugen. Zij gold in haar tijd immers als even belangrijk als Charley Toorop en Jan Sluiters. Giselle’s plaats op de kaart is op de Breestraat tegenover het stadhuis.

Tot slot daagde moderator Lara Ummels de aanwezigen uit om zoveel mogelijk vrouwen aan te dragen via een speciaal daarvoor ontworpen formulier. Het resulteerde in levendige gesprekken (om tot een top drie te komen) en in veel ingevulde formulieren.

Het project Leidse vrouwen op de kaart is tot stand gekomen via een samenwerking tussen de Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL), Erfgoed Leiden en Omstreken (ELO), de Universiteit Leiden, de Lakenhal en Kennisstad Leiden.

Wie de bijeenkomst heeft gemist, kan nog steeds vrouwen uit de Leidse geschiedenis aanmelden. U kunt zich ook aanmelden voor het schrijven van een biografie van één of meerdere vrouwen. Dit kan via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. Meer informatie via https://leidsevrouwen.nl

1.Stuurgroep Leidse Vrouwen op de kaart

2.Opening Startdag Roos Koole

3. Stokje overdragen aan wethouder Priscillia van Noort

4. Wethouder Van Noort presenteert logo

5. Moderator Lara Ummels

6. Ariadne Schmidt licht het project toe 

7. Impressie van de aanwezigen

8.Susan Suer vertelt over Maria van Nispen

9. Sjoerd Ramackers vertelt over Susanna van Cormantin

10. Renée Vilkers belicht Giselle Kuster

11. Renée Volkers 

12. Lara licht de interactieve inbreng van de aanezigen toe

13. Nadere toelichting op de inbreng

14. Intensief overleg tussen de deelnemers

15. Hard aan het werk

16. Zij moet op de kaart

17. Wie kiezen we?

18. Welke top 3?

19. Stevig overleg

20. Daar hoort een bedankje bij

21. Impressie zaal

De Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) maakt bezwaar tegen het besluit van het college van B&W om het pand Hazewindsteeg 2–4 niet aan te wijzen als gemeentelijk monument en het oudste deel van het complex te slopen voor nieuwbouw van de muziekschool. De belangrijkste reden voor het bezwaar is dat het pand aanzienlijke historische waarde heeft.

Als vereniging die behoud en herstel van het Leidse erfgoed tot doel heeft, is de Historische Vereniging Oud Leiden van mening dat de gemeente haar als belanghebbende in het voortraject had moeten betrekken. Helaas ontdekte de HVOL uiteindelijk via de media dat er sloopplannen waren en dat de gemeente al een jaar eerder bouwhistorisch onderzoek had laten doen. Onderzoek, waaruit bleek dat het hele complex Hazewindsteeg 2-4 aanzienlijke historische waarde heeft. 

Op basis hiervan vroeg de HVOL in februari 2025 aan de gemeente om het pand de monumentenstatus te verlenen. De Welstands- en Monumentencommissie adviseerde hier in oktober jongstleden positief over. Jammer genoeg heeft het college dit advies niet overgenomen. 

De HVOL stelt dat bij de besluitvorming geen zorgvuldige afweging is gemaakt. Het raadsvoorstel bevat geen enkele verwijzing naar de monumentale waarde van het complex Hazewindsteeg 2-4 en het bouwhistorisch rapport. Daarnaast acht zij de noodzaak voor sloop onvoldoende onderbouwd. 

De sloop is vooral ingegeven door de wens om extreem dure geluidsdichte ruimtes voor de muziekschool te realiseren, terwijl het muziekgebouw aan de Middelste Gracht al over dergelijke ruimtes beschikt. De verwachte efficiëntiewinst door het afstoten van het huidige muziekgebouw aan de Middelste gracht weegt daarmee niet op tegen de extra investeringen en het verlies van waardevol erfgoed.

Kortom: de Historische Vereniging Oud Leiden concludeert dat sprake is van een onzorgvuldige belangenafweging en verzoekt het college alsnog het gehele complex Hazewindsteeg 2–4 aan te wijzen als gemeentelijk monument.

De Lezingencyclus Leidologie blijft veel belangstellenden trekken. Na drie series op de donderdagavonden en zaterdagmiddagen en één zomertweedaagse staan er nog zeker 100 mensen op de lijst met geïnteresseerden. Daarom organiseren HVOL en ELO weer een serie op donderdagavond en zaterdagmiddag op de volgende data: 17, 22 en 31 januari, 5, 12 en 28 februari en op 5 maart 2026. Op de donderdagen zijn de lezingen van 19.00 -21.00 uur en op de zaterdagen van 14.00 – 16.00 uur.

Het volledige programma is te vinden op de website van Erfgoed Leiden en Omstreken: Lezingenreeks Leidologie

De kosten van deze lezingenserie bedragen:
€ 100 regulier
€ 75 leden HVOL
€ 50 studenten
U kunt zich opgeven via dit formulier
Aanmelden lezingenreeks Leidologie - Formulier invullen
(https://forms.office.com/e/aw4DN3rYXJ)

Er zijn 40 plaatsen beschikbaar. Toelating gebeurt op basis van volgorde en betaling. De inschrijving opent op 8 december 2025 om 9.00 uur.

Vanaf eind november deze maand wordt de archeologische vindplaats Schans Lammen opgegraven. Omdat veel mensen nieuwsgierig zijn naar wat er onder de grond ligt, organiseren de bouwers van de Rijnland Route een aantal kijkmomenten. 

Op donderdag 27 november zijn er vier momenten waarop bezoekers een kijkje kunnen nemen. Elk moment duurt maximaal één uur en begint met een korte presentatie over de vindplaats. Daarna gaan de deelnemers in kleine groepen, onder begeleiding en om de beurt, kijken bij de opgraving. De presentatie vindt plaats bij het pand van de voormalige Brasserie Cronesteyn aan de Vlietweg 2.  

Per tijdslot is er plek voor maximaal 30 deelnemers. Aanmelden is verplicht en dat kan door een mail te sturen naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. en vermeld hierin het gewenste tijdstip (10.00, 11.00, 13.00 of 14.00 uur) en de namen van de deelnemers (maximaal 2 personen per aanmelding). Na aanmelding ontvang je een bericht of er nog plaats is op het door jou gekozen tijdstip.

Alle info vind je hier https://rijnlandroute.nl/kom-kijken-bij-de-opgraving-van-schans-lammen/