De gemeente Leiden sluit dit jaar af met een financiële meevaller. Daarom pleit de Historische Vereniging Oud Leiden voor het gebruik van deze meevaller om het glas-in-beton kunstwerk in het voormalige Belastingkantoor te redden. Daarom heeft de HVOL een brief geschreven aan de Leidse gemeenteraad, die is hieronder terug te lezen.

In de afgelopen periode heeft de Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) met het college gesprekken gevoerd over het behoud van het kunstwerk ‘Glas-in-beton’, afkomstig uit het voormalige Belastingkantoor, later Stationsplein 107. U heeft erkend dat dit object een mooie bestemming waardig is en ook dat het een passende plek zou kunnen krijgen in de nieuwbouw aan de Morssingel. Voordat het voormalige Belastingkantoor is gesloopt is het kunstwerk zorgvuldig uit het gebouw verwijderd en elders in de stad opgeslagen.

De extra investering die voor het plaatsen nodig is, kon helaas niet door de gemeente worden bekostigd. Hierdoor dreigt een patstelling te ontstaan en uiteindelijk zou een erkend waardevol kunstwerk in een kelder achter blijven. De waarde en uniciteit van het kunstwerk is echter zo groot dat wij als historische vereniging een aantal sponsors bereid hebben gevonden om een deel van het benodigde budget bij te dragen. Voor een plaatselijke vereniging is deze opdracht echter te groot om het volledige benodigde bedrag bij elkaar te krijgen.

Vorige week meldde de wethouder Financiën dat de gemeente dit jaar kan afsluiten met een financiële meevaller van € 3,4 miljoen. Dit blijkt uit de tweede voortgangsrapportage over het lopende jaar. De Historische Vereniging Oud Leiden wil bij deze u dringend verzoeken om een klein deel van deze meevaller aan te wenden voor de extra kosten voor het herplaatsen van het kunstwerk Glas-in-beton. Wij roepen u op om deze kans te benutten, gun een klein deel van dit voordeel voor een culturele duurzame bestemming. Leiden is immers rijk, maar helaas arm aan waardevolle en bijzondere kunstwerken uit de 20e eeuw.

Oktober, de landelijke Maand van de Geschiedenis, heeft ook een Leids historisch programma. Op de zaterdagmiddagen van 11, 18 en 25 oktober zijn er telkens om 13.00 uur lezingen en films in de StadsKamer aan de Nieuwstraat 7.

De Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) en de Leidse Video en Smalfilmliga (LVSL) hebben dit programma samengesteld, in samenwerking met StadsLab Leiden.

Zaterdag 11 oktober is het thema: de Meelfabriek en Leidse industrie. Frits van Oosten, schrijver van een vorig jaar verschenen boek over dit ooit grootste industriële bedrijf van Leiden, houdt een lezing. Hierna volgen korte films over Leidse historische (fabrieks-) gebouwen.

Zaterdag 18 oktober staan oude Leidse liedjes op het programma. Dat de geschiedenis van Leiden zich ook leert kennen door te zingen, blijkt uit het ooit zo populaire liedboekje Het Leydsche Vreugden-Hof (ca. 1662-1667). Universitair docent Olga van Marion zal vertellen over de rijke inhoud van deze bundel: over wandelen over de markt, tot een bezoek aan herbergen in de omgeving; van een vrolijk kermislied, tot een liefdesliedje op het Steenschuur. Natuurlijk zal er samenzang zijn van enkele oer-Leidse liederen. Voorafgaand aan de lezing zijn korte films met historische beelden van zingende Leidenaren te zien.

Zaterdag 25 oktober is gewijd aan Leidse vrouwen, met ontmoetingen tussen het Leidse Damescomité tot Zedelijke Verbetering van Gevangenen en zogenoemde ‘gevallen vrouwen’ die tussen 1886 en 1920 opgesloten zaten in het voormalige Pesthuis, dat toen dienstdeed als Rijkswerkinrichting. Marian Weevers, gepromoveerd op dit thema, houdt een lezing. Hierna wordt de film Goeie Mie vertoond, waarin het verhaal over de beroemde Leidse gifmengster Maria Catharina Swanenburg in een nieuw jasje is gestoken.

De StadsKamer, een initiatief van Stadslab Leiden i.s.m. Incluzio, is op deze zaterdagen geopend vanaf 12.00 uur. De toegang is vrij.

De Commissie Werk en Middelen buigt zich op 7 oktober over het raadsvoorstel Kaders ontwikkeling nieuwe muziekschool en aanvraag voorbereidingskrediet (RV 25.0058). Onderdeel van het voorstel is sloop van het huidige complex Oude Vest 45/Hazewindsteeg. Wij roepen u op alles in het werk te stellen om dit complex, dat door deskundigen als monumentaal is beoordeeld, te behouden.

Wij hebben als Historische Vereniging Oud Leiden op 1 februari 2025 een aanvraag bij het college ingediend om Oude Vest 45/Hazewindsteeg monumentaal te verklaren. Daarbij baseren we ons op het bouwhistorisch onderzoek dat in 2023 in opdracht van het college is uitgevoerd.

Dat onderzoek leverde een heldere conclusie op: "De hoge cultuurhistorische waarde van het complex is op basis van gaafheid en met name zeldzaamheid vooral gelegen in de periode 1925-1972 toen het verbouwd werd en in gebruik genomen als klooster met een eigen kapel. Aan de oudere structuren in het hoekpand (Oude Vest 45) wordt eveneens een hoge cultuurhistorische waarde toegekend omdat zij bijdragen aan de stedelijke ontwikkeling van rond 1611."

Naar aanleiding van de stukken die zijn voorgelegd bij het betreffende raadsvoorstel, heeft de partij Studenten voor Leiden technische vragen aan het college van B&W gesteld. In vraag 5 wordt geïnformeerd naar de status van het besluit over de monumentverklaring. Het college heeft daarop geantwoord dat men van plan is de aanvraag voor een monumentenstatus af te wijzen.

Zacht uitgedrukt zijn wij zeer teleurgesteld over het voorgenomen besluit van B&W. Op het moment dat de gemeente opdracht gaf voor het bouwhistorisch onderzoek, was al lang en breed bekend dat het complex in beeld was als nieuwe vestiging voor de muziekschool. Dát de gemeente de opdracht heeft gegeven, heeft op zijn minst de verwachting gewekt dat met de conclusies rekening gehouden zou worden. Het is teleurstellend dat de gemeente daar nu zo gemakkelijk afstand van neemt.

Met klem benadrukken we dat we óók ernstig verontrust zijn over dit voornemen. Vooral door de afwegingen die het college blijkbaar heeft gemaakt: "Naast het behoud van het erfgoed mogen ook andere belangen meewegen zoals het realiseren van het cultuurbeleid, een aantrekkelijk leefkwaliteit van de binnenstad, versterking van het Cultuurkwartier." Het college impliceert dat een aantrekkelijke leefkwaliteit en versterking van het Cultuurkwartier gebaat zijn bij het opofferen van gebouwen die volgens deskundigen het behouden meer dan waard zijn. Dat maakt alle waardevolle historische gebouwen in de stad vogelvrij.

Wij roepen u daarom op het college te verzoeken om het voornemen om het complex Oude Vest 45/Hazewindsteeg niet monumentaal te verklaren te heroverwegen. Wij realiseren ons terdege dat dit leidt tot wijziging van de mogelijkheden voor de muziekschool op die locatie. Uit eerdere discussies in de stad is ons gebleken dat er voldoende ideeën zijn om de daardoor ontstane puzzel te leggen.

Wie wint de Oud Leidenprijs 2025? De uitreiking van deze prestigieuze publieksprijs - tijdens de dies van de Historische Vereniging Oud Leiden op zaterdag 1 november in de Hooglandse Kerk - komt in zicht. Maar eerst is het publiek aan de beurt. Leden én niet-leden van ‘Oud Leiden’ kunnen tot en met 24 oktober hun stem uitbrengen op een van de genomineerden.

De volgende vijf publicaties/evenementen zijn na een zorgvuldige selectie uit het rijke aanbod van de afgelopen drie jaar door een onafhankelijke jury genomineerd. De jury stond onder voorzitterschap van erelid van Oud Leiden Gerard Kramer. Hieronder in willekeurige volgorde, met een korte onderbouwing door de jury:

• Boek:'Historische Atlas van Leiden, 1200 jaar ontwikkeling in zestig kaarten'
  Een mooi verzorgde uitgave die ontstaan en ontwikkeling van Leiden op een overzichtelijke en handzame wijze in woord en vooral beeld brengt. Rijk geïllustreerd.
• Toneel: ‘Beleg’. Het Beleg der Stadt Leyden van Lucretia van Merken uit 1774, fraai hertaald door Bart Vieveen en door hem geregisseerd, in 2024 opgevoerd in de Leidse Schouwburg ter gelegenheid van 450 jaar Leidens ontzet. Leidse geschiedenis met een actueel thema: dilemma’s en keuzes in tijden van oorlog en opstand.
• Evenement: Het grote Leidse volksfeest ‘3 oktober’ wordt ieder jaar gevierd, maar de editie van 2024, ter gelegenheid van 450 jaar bevrijding van Leiden, was een bijzondere, die met vele manifestaties de stad Leiden dagenlang in de ban heeft gehouden.
• Film: De film ’NICO’ is knap gecomponeerd met foto’s van Leiden van de bekende fotograaf Nico van der Horst, met bijpassende Hollandse liedjes/muziek. De film geeft een mooi tijdsbeeld van Leiden in met name de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw.
• Boek: ‘Sporen van Drie Oktober. Tastbare herinneringen van beleg en ontzet van Leiden’ van Ruurd Kok, een goed verzorgde publicatie die ook een vaak onderbelicht beeld geeft van de impact die de aanloop naar het ontzet van Leiden in de wijde regio heeft gehad. Parallel is ook een documentaire met deze titel gemaakt.

Stemmen kan via: Klik hier om te stemmen

De inzending van kandidaten voor de publieksversie van de Oud Leidenprijs 2025 sloot op 17 augustus. De oogst aan ‘producties’ uit de jaren 2022 t/m 2024 die op enige wijze met de geschiedenis van Leiden te maken hebben is behoorlijk groot en vertoont veel diversiteit.

Het is nu de taak van de jury onder leiding van HVOL-erelid Gerard Kramer om de inzendingen te onderzoeken en te beoordelen welke aan het publiek zullen worden voorgelegd. Het werk van de jury zal maximaal vijf nominaties opleveren, waarop door het publiek gestemd zal kunnen worden.

Over de genomineerden en over het stemmen wordt binnenkort nadere informatie gegeven, onder andere in een extra nieuwsbrief. Nu is het eerst tijd voor de jury om met wijsheid te oordelen.

De gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 naderen en de meeste Leidse politieke partijen zijn momenteel bezig met het opstellen van hun verkiezingsprogramma’s. De Historische Vereniging Oud Leiden draagt daaraan graag bij door enkele aandachtspunten aan te reiken die betrekking hebben op het rijke erfgoed van onze stad.

Als vereniging die zich inzet voor het behoud en de beleving van het Leidse verleden, vragen wij aandacht voor het belang van zorgvuldig erfgoedbeleid. Monumentenzorg, archeologie, het historisch stadsbeeld en de versterking van historisch besef onder inwoners en bezoekers zijn geen vanzelfsprekendheden. Zij verdienen een prominente plaats in het gemeentelijk beleid.

Wij roepen de politieke partijen op om in hun programma’s het volgende op te nemen:

· Bij beslissingen die het uiterlijk van de stad betreffen, is de zichtbare geschiedenis áltijd een van de afwegingskaders. Zeker als er in de historische binnenstad veranderingen plaatsvinden, maar ook als er hoogbouw buiten de singels wordt gepland die zichtbaar is vanuit de binnenstad.

· Kenmerkende en gewaardeerde gebouwen moeten ook werkelijk zichtbaar zijn. We juichen het toe als een autoluwe binnenstad ervoor zorgt dat met name de kades langs historisch waardevolle panden vrij van auto’s zijn. Hiermee maken we van straten als onder andere het Rapenburg en de Oude Vest steeds mooiere verblijfs- en wandelgebieden.

· Ook monumenten moeten verduurzaamd worden om ze te kunnen blijven gebruiken als woon- of werkruimte. Het verbeteren van de isolerende kwaliteit van ramen is een essentiële maatregel. Isolerend monumentenglas is echter twee keer zo duur als regulier isolerend glas. We pleiten voor een subsidieregeling om die meerkosten te overbruggen.

· Een stad waarin niet geleefd wordt, is een troosteloze stad. We zijn voorstander van activiteiten die het historisch karakter voor het voetlicht brengen. De Open Monumenten Dagen en de Rembrandt Dagen zijn daarvan zeer goede voorbeelden. We verwachten dat de gemeente dit type activiteit mogelijk maakt en bij voorkeur stimuleert.

Wij hopen dat dit manifest politieke partijen inspireert om het Leidse erfgoed stevig te verankeren in hun toekomstvisie voor onze stad.

Er zijn nog plaatsen beschikbaar voor de inspirerende lezingenreeks Leidologie, georganiseerd door de Historische Vereniging Oud Leiden en Erfgoed Leiden en Omstreken op vrijdag 4 en maandag 7 juli.

Laat u in vijf boeiende lezingen meenemen door de rijke geschiedenis van Leiden. Van de ontstaansgeschiedenis van de stad tot haar bestuurlijke en sociale ontwikkeling door de eeuwen heen. De tweede dag staat in het teken van de Leidse burgerij en de bijzondere relatie tussen de stad en de universiteit. Als afsluiting ontdekt u de stad tijdens een begeleide stadswandeling.

Praktische informatie:
• Locatie: Utopa Weeshuis (Leithenzaal), Hooglandse Kerkgracht 17B, Leiden
• Tijd: 09.30 – 17.00 uur (inclusief lunch en stadswandeling)
• Kosten:
• € 130 voor HVOL-leden
• € 160 voor niet-leden
• € 100 voor studenten

Let op: Er zijn slechts 50 plaatsen beschikbaar. Aanmelding gebeurt op volgorde van inschrijving én betaling.

Aanmelden kan via dit formulier: https://forms.gle/Y2bSJPreNMFe1aBj8 Hier vindt u ook de betaalinformatie.

Wacht niet te lang – ontdek Leiden met nieuwe ogen tijdens deze unieke lezingenserie!

Wij nodigen donateurs van harte uit om zich aan onze reddingsactie van het glas-in-beton kunstwerk te verbinden door één van de 95 gekleurde ramen uit het kunstwerk te adopteren. Vanaf € 1000,- kunnen particulieren en bedrijven zich verbinden aan één van de bijzondere panelen uit het kunstwerk.

Als tegenprestatie wordt u nauw betrokken bij het vervolg van het project. U ontvangt een certificaat van het betreffende raam en vermelding op de namenwand, die naast het kunstwerk gerealiseerd zal worden. Door de adoptie wordt u geen juridisch of economisch eigenaar van het kunstwerk. De adoptie is symbolisch. 

Klik op de link onder de foto om de beschikbare ramen met afmetingen en de plek in het kunstwerk in groot formaat te downloaden.
Op dit formulier kunt u uw gegevens achterlaten en welk raam u wilt adopteren: https://forms.gle/aZ66NS1hQWsgcT3Y8. U kunt ook contact opnemen met Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

De lezingencyclus Leidologie kan op een grote belangstelling rekenen.

Daarom hebben de HVOL en ELO besloten een zomer-tweedaagse te organiseren op 4 en 7 juli van 9.00 - 17.00 uur. De lezingen worden gehouden in het Utopa Weeshuis, aan de Hooglandse Kerkgracht 17B in de Leithenzaal. 

De kosten van deze lezingenserie, inclusief lunch en rondleiding door de stad, bedragen:

€ 130 leden HVOL

€ 160 niet-leden

€ 100 studenten 

U kunt zich opgeven via dit formulier: https://forms.gle/Y2bSJPreNMFe1aBj8

Hier staan ook de betaalgegevens.

Er zijn 50 plaatsen beschikbaar. Toelating gebeurt op basis van volgorde en betaling. De inschrijving opent op 1 mei 2025 om 9.00 uur.

Op 5 maart 2025 overleed oud-voorzitter en Lid van Verdienste van de Vereniging Oud Leiden Prof. Mr. Hendrik Willem van Soest. Zijn echtgenote Liesbeth overleed in mei 2024, ook zij was actief voor Oud Leiden en eveneens Lid van Verdienste.

Hendrik van Soest was vanaf 1982 tot 1990 voorzitter van de Vereniging Oud Leiden, later de Historische Vereniging Oud Leiden. “Onze vereniging is misschien niet de oudste, maar wel een van de gezondere historische verenigingen in ons land”, zei hij in zijn afscheidsinterview in het Leidsch Dagblad. Hij was destijds tijdens de Open Monumentendagen dan ook altijd aanwezig in de stand van Oud Leiden en had een groot talent voor het werven van nieuwe leden.

Mensen die Hendrik hebben gekend beschrijven hem als een actief man, met een groot hart voor de Leidse historie en het bouwkundig erfgoed. Ook al in zijn tijd was Oud Leiden te vinden aan het actiefront. Er is veel meer over hem te vertellen, maar hier een kleine samenvatting van wat hij voor de Vereniging heeft betekend. Naast voorzitter van de Vereniging Oud Leiden was hij ook voorzitter van de commissie die zesmaal per jaar goed bezochte excursies organiseerde naar onder meer musea, kloosters, kastelen en kerken. Die werden zeer gedegen voorbereid en begonnen onderweg in de bus standaard met een college van Hendrik, waar het onderwerp uitvoerig werd behandeld.

Een belangrijk wapenfeit vond Hendrik zelf de drie plaquettes die de Vereniging heeft laten aanbrengen bij de Hooglandse kerk, de Pieterskerk en het voormalig Joods weeshuis. De laatste ter nagedachtenis van de Joodse kinderen die zijn gedeporteerd. Dat waren geen gewone gedenkplaten, maar werk van de kunstenaar Frans de Wit met wie hij bevriend was. Ook heeft de Vereniging Oud Leiden ter gelegenheid van het Reuvensjaar, in overleg met het Rijksmuseum voor Oudheden, De Wit gevraagd een gevelversiering voor het museum te maken. Hij ontwierp twee tempels, voor de hoeken Houtstraat/Papengracht en Houtstraat/Rapenburg. De een met zuilen, de andere met Papyrusbundels, gebaseerd op de beide wortels van het RMO, de Griekse en de Egyptische.

Hendrik heeft er mede voor gezorgd dat de bouw- en bewonersgeschiedenis en de interieurs van de panden aan het Rapenburg zijn beschreven. De subsidies hiervoor werden betaald uit de rente van een kapitaal dat was gevormd door de verkoop van drie historische pandjes, die de vereniging als legaat had verkregen. Een van die panden, Vliet 9, was een terugkerend onderwerp van discussie tijdens vergaderingen. Het verkeerde in slechte staat en ondanks het extra legaat van 20.000 gulden voor onderhoud, sloeg dit pand jaarlijks een gat in de begroting. Er werd besloten het pand af te stoten en het is gegund aan de Vereniging Hendrick de Keyzer. “Je moet ook nooit een dergelijk legaat accepteren!”, zei Hendrik daarvan.

 Op de foto: Het bestuur vergaderde toen nog in de regentenkamer van het Brouchovenhofje aan de Papengracht. Zittend tweede van links Hendrik van Soest.